16 Austos 2018 Perembe
Anasayfa > KRTE > Mewlana Xalid- Kurd Jiyan Berhemn w
Mewlana Xalid- Kurd Jiyan  Berhemn w

Mewlana Xalid- Kurd Jiyan Berhemn w

22.06.2017 15:19 12 14 16 18 yazdr
Jiyan berhemn murde kamil seyda Mewlana Xalid- Kurd ehrezor
Xalid Kurd y arezr muridek kamil, xwenasek blef, xwepeyvek zanay hazicewab, mirovek krgerm, zatek xwedanbereket, herweha bi br, bi hi aqildar, bi peyvzan, ciwanek xwnrn, pisporek hunermend, tevdezanek brewer, herweha helbestvanek Laht bye. Herweha hmdar x duyemn rika Nexebend j b. Gelek mird peyrewn Mewlana li Kurdistan, xasma li bajar ehrezr Silmaniy, herweha li Tirky, li raq ran hebne. Ji ber hind nasnav Diyaudn (Ruhniya dn) Qutb-ul Arifn (Mezin zaneyan) j re rewa hatibne dtin. L zdetir ew li Kurdistan bi ah Nexebend t binavkirin.


Mewlana Xalid di 1773-an (1193) de li gund Qeredaxa grday bi Caf ve hatiye dinyay di 1826-an (1242) de, 16- Zilqeidey eva n di navabera mexrib eay de li am, li Taxa Salihiyey, ji nexwena Tan avn xwe ji jiyan girtine.


Di 1842-an de bi fermana Siltan Ebdulhemd kumbeteke cuwan li ser gora w hatiye kirin. Ew Kumbet ji Kurd, Ereb piraniya misilmanan re, herweha ji hem peyrewn Rika Nexebend re devereke proz, giranbiha qedirinas e. Mewlana Xalid, p li cem bav xwe xwendiye. Pitre li ba Seyd Ebdulkerm Berzenc, li ba Mele Salih Termar li ba zanatir Kurdistan Xerk xwendina zanist, zanyar zanna slam, lm Hkmet Kelam xwendine. Pitre ye bajar Siney di zanistiya cthad, eret, Usla mam afi de ji serok zaneyan x Mihemed Qesm adetnameyeke payedar wergirtiye. Mewlana pitre ye bajar Silmaniyey ders daye feqiyan, herweha bi tgihandina kurdperweriy j kamil bye.


Profesor Qanad Kurdo, li ser Mewlana Xalid nivsiye, ku: Kamran Bedirxan rehmet di pirtka xwe ya bi nav "Frbna Ziman Kurd" de gotiye: Mewlana Xalid di Terqeta Nexebend de ibha Xalid daniye. Ji Kurd Silmaniy ye. Di 1242-n hicr de li am miriye li iyay ilyaran hatiye veartin. W, dwanek bi Kurd nivsiye. Kamran Bedirxan helbesteke w di pirtka xwe de daye apkirin. Profesor Kurdo j, w helbesta Mewlan ku ji 41 malikan hatiye hol, di pirtka xwe de ap kiriye.



i tedbr, ey musulmanan
K men xudra nemdanem

Ne tersa me, yahdyan

Ne gebr ne misilman im

Ne berr yem, ne behr yem

Ne erq yem, ne xerb yem

Ne ez erkan tebh yem

Ne ez eflaq gerdan im

Ne ez ?n im, ne ez Hind im

Ne Bulxar Man im

Ne ez milk raq me

Ne ez xak Xurustan im

Ne ez av im, ne ez ba me

Ne ez xak im, ne ez ate

Ne ez dinya, ne ez iqba

Ne ez Frdews Ridwan im

Nan im, b nan baed

Mekan in, Lamekan baed

Ne ten baed, ne can baed

Ne men ez can canan im

Ne baba me, ne dada me

Ne ema me, ne xala me

Li ser wech iraya me

Dikim ro di efxan im.



Basili Nikitin, di pirtka xwe ya bi nav "Kurtler" de behsa hin navn xan kiriye, ku iqas tna wan li Kurdistan hebye. Di rada yekemn de nav Mewlana Xalid aniye zimn domandiye: B ku li nav derwn Neebend roleke siyas hebe, Mewlana Xalid tneke giran daxistib ser mirdan. Ew, kurdek ji rz y li herma arezor b. Pit xwendina medres, b mele li Silmaniy dersdar kir. evek di xewa xwe de dibne ku, x Evlah Dehlew dibje: Ya Xalid, here Hec. Tu y li Ke`bey derwek di f min de bibn, ku ji xwe sipiyan seh dike. Tu, ji w rewa w zvir neb, ten bi guek ebaya w bigre bihejne. Ew, bo titn ku tu dixwaz d ji te re bibe alkar." L Mewlana h guh nade w xewn jibr dike. Di 1220 (1804), de Mewlana ax di riya Msil re ye Hec, p ye am ba x Mistefay kur Mihemed Kurd x Mihemed Kezber, hind mebest di Ilm Heds Ilm Quran de pirs ji wan pirsne, hj ye Medney.


Mewlana Xalid li ber Kebey derwek dibne, ku ji ebaya xwe sipiya digire dikuje. car ji ber ku navek Kebey "Beyt-ul Heram" e, yan li wir kirina hin titn helal j heram e weke kutina sipiya gwd. j hrs dibe w haydar dike. L Derw dibje: Ya Xalid. Ma te w xewna ku dtib, jibr kiriye? Haniha eger tu ne Dehl, bo te riya felat dirj dibe.


Mewlana Xalid dema li Hec bye, v helbesta li jr bi ziman xwe y netew li ser Mihemed Pxember ristiye:

Ha miseran neseb, ha miseran neseb
Mehbbim, henay alneseb.

sme Muhemmed, Qurey Ereb

Eda namne kenaey Weheb

Temam umru esed s salen

Bab bapri b terz halen:

Ebdulla, Ebdulmutelib, Haim

Ebdulmenafen, bizane lazim

Ne tta ne berz, sip gendimgn

Ne kewten saye, ne ry dinya dn

Be weled biyen ce Mekkey enwer

il sal agemend b be peyxember

We szdey hen ew xworcemne

Rah b, ko kerde we Medne

o ge muqm b ta mudey deh sal

Mergipey amace alay bzewal

Berce dinyay fan b binyad

Ebleh kes wen dil p kerr ad

Sed bst ar hezar pxember e

Ssed szdeh resln rehber e:

brahm Nh, Msa lulezm

sa Muhemmed bizane we cezm

Seydulkewneyn,xetmulmurseln

Ce maswa heq bihter cegerdn.



Ev helbesta Mewlana Xalid a li jr j, li ser evn hatiye nivsandin:



Dsa diyar dilber wek meelstan da diyar
Nr bn le ser Ky Uhud, tomar be tomar akar

Xwe xwe nesm enbern, bnxwe dekatin ser zemn

Ema neby enbern, ya nafe y mik Tetar

Bwade mew roj helat, ya nr canan sat be sat

Rewen dekatin ser bsat (flleyl ylcun`nehar)

Pir b le nr det feqa, go ya hebb xwe lqa

(Leylen elessel irteqa, mn nrh ilqa stna).




Mewlana Xalid di Heca xwe de gava ye bajar Medney j, v helbesta li jr nivsiye:

We ewdal nekem, we ewdal nekem
Ta key xwem un Qeys we ewdal nekem

Bazuw derw im pir xerxal nekem

Poak ce lonik a desmal nekem

en deyriyan mal be ol nekem

Tehsl rz be kekol nekem

Fenayim be xak sehray ber nekem

Bew kan slaw ddem ter nekem

Bx rey nexl zewqim pey nekem

argoey chan mesken tey nekem

Per bext wm xak we ser nekem

Ya men ho pey sed Skender nekem

Ce qewm eret xwom bzar nekem

Ezm we ey Kabil Qendehar nekem

Xalid, b refq roj we ew nekem

n tav awan terk xew nekem




Pit vegera Mewlana ji Hec, Mrze Rehm Ellah digel Derw Mihemed tne Silmaniy. Mewlana ew herdu dihinre Hindistan ba x Ebdullah Dehlew. Pitre na herduyan, riya Hindistan ketiye ber Mewlana j. P ew ye bajar Sine, ji wir ye Hemedan ye Tehran. Li Tehran Mewlana bi x Smayl Ka re ddar bye p re munazereyeke zanist kiriye. Di encama niqa de, x Smayl xwe ji Mewlana kmtir dtiye ew ji xwe zde mezintir zaniye. Mewlana ji Tehran di Xerqan, Bestam, Semnan, Neyapr Tsay re ye Mehed, ji wir ye Gelko ba Hezret mam Reza. Li wir helbesteke cuwan bi ziman faris di pesn mam Reza de honaye. Mewlana ji wir gava ye Qendehar Xezneyn, d ketiye br baweriya nitman helbesteke nazenn li ser Kurdistan nivsiye:



Xalida! Ger nst dwane sehra nred
Tu kuca kabil eznn xak Qendehar?

Le paan erwa taegate Dehl

Chan abad, lew mawey wa!



Mewlana li Hindistana Ebdullah Dehlew bye, droka br ray Ciya Ciyayan nivsiye. Mewlana li wir pir maye di rika Nexebend de ixuliye, ta ku xelfet ji x xwe Dehlew stendiye. di 1808-an de nde vegeriyaye hatiye Kurdistan. Li bajar Siney maye heta dersdar w x Mihemed Qesm j ketiye Rika Nexebend. Pit demek Mewlana ji Siney ye Silmaniy li wir rnitiye.


Mewlana Xalid di demek de ji Silmaniy ye Bexdad pnc salan di Tekya Qadir de maye, dsa nde vegeriyaye Silmaniy. Herweha di rad de pir xebitiye. Pir kes bne peyrew w ximeteke giran ji mirdan bi ser ve hatiye. Ji wir Mewlana dsan vegeriyaye Bexdad li Frgeya hsaniyey rnitiye.


Mewlana ax Tekya Xalid li Bexdad vekiriye, gelek kesn zana, menrn Ereb, maqln Kurd l kom bne, Rika Nexebend pejirandine bne peyrew mirdn w. Di w ax de du mrn Mrektiya Baban Mehmd Paa Evdirehman Paa ne Bexdad hv ji Mewlana kirine ku ew dsa vegere Silmaniy. L ew ax li herma Silmaniy Rika Qadir pir xurt bye destr nedaye ku Mewlana here li wir Tekya xwe veke rika Nexebend berfireh bike. car Mewlana xelf xwe Seyd Taha emdz hinartiye bakr Kurdistan xelf xwe x Ehmed Hewlr j hinartiye am. Li am di demeke kurt de Rika Nexebend xurt bye Mewlana j ye wire, dest bi xebat kiriye, ta ku lye ber dilovaniya Xwed.


Mewlana Xalid Kurd di an nana xwe de navdeng dab li ser pir hatiye nivsandin. Hin ji wan kesn menr ku li ser Mewlana nivsne ev in:


Berkl di Dwana helbestan a bi nave Mssbahud`dwan de nivsiye ku: Helbestn xarqul ade yn Mewlana, wek dwan li ran ap kiriye. Ellame Dawid di pirtka El Terf de nivsye ku Ellame Mela Mihemed Qizilc y mezintirn miftiy Bexdad gotiye: Mewlana Xalid bi ziman kurd, faris ereb dwaneke helbestan nivsiye. li Astan bi fermana padah wext ap bye. Mewlana Xalid ji Sed Lar ji Hafiz raz mezintir zanatir bye. Kovara Gilawj di 1943-an Mjy Xulasey Kurd Kurdistan Cild Yekem di rpela 365-an de nivsne ku: Zanay navdar M. Emn Zek Beg weha gotiye: Mewlana Xalid di 1197- hicr, 1783- Mlad de li gund Qeredax ji diya xwe re bye, ji era Pr Mikal e. Ew li Caf bye navdar bi Mikaliyan.


Mamoste epl nivsiye ku w ji bav xwe weha bihztiye: Mewlana Xalid gelek li nav ern Rojhilata Kurdistan geriyaye, li gund Tkantepe mizgefta Mewlana heye, ku niha j xelk ew der cih w dizane. Ew mizgeft Ellame Mela Sed saz kiriye. EwEllame bapr epl b di 1269-an de li wir dersdar kiriye, di 1290 de j miriye.


Gelek pirtk kekol li ser kef keramet, payedar zanyariya Mewlana Xalid bi ziman ereb y faris hatine nivsandin. Herweha pir kesan j li ser lkolnn hja kirine. Hin ji wan kesan ev in li jr:


Ellame Seyd Ubeydulah Heyder. x Ehmed Tirablus. x Smayl Kr. El Drek. Hac ukr Rom. Smayl Nubhan. Usiv kur Smal Binhan. Xredn Zerekl Kurd. emsedn Sam. Seyd Mehmd Als. Evdilmecd kur Mihemed Xan. Mihemed Mezher Mesm. Mehmd Itte. Corc Zeydan. Smayl Paay Baban. Ysuf Elyan Serks. Ehmed Hilm. Diktor Mihemed Esed Tels. x Osman kur Sened. Emn kur Hewkr. Ehmed ewket. x Mihemed Ebdulmunem. Mestre Xanima jina Xesrew Xan Waliy Erdelan. Mela Mihemed Qizilc. Mihemed Emn Zek. Mihemed Ceml Bend. Mamosta Mihemed Xal. x Merf Nd. x ahn Etar. Mihemed kur Ebdullah Xan. Msa Seba. Mihemed Cumley Henef gwd. Mamostey nemir, zimanzan rnas nijad dersdar navdar bi ilm zann Seyda Hejar li ser Mewlana Xalid ev end malik gotine:



Ke serdest hem mestan e Xalid
Nemam bax Kurdistan e Xalid

Feydat bim nitman bo arezor

Ronak e am Estenbul be nrit



Nav hinek ji wan pirtkn ku li ser Mewlana Xalid hatine nivsandin ev in li jr:

1- eyx Merf Ndh, bi ziman ereb.

2- Mift Zehawe, bi ziman kurd.

3- Esf-el Mewarid, F Silsali Ehwali mam Xalid, x Osman Kr.

4- El Feyz-il Warid Ela Mersiyet Mewlana Xalid, Eb Sena Seyd Mehmd Als.

5- El Meced El Talid F Menaqib Mewlana Xalid, brahm Fesh Heyder.

6- Hisam-ul Hind L Nesret Mewlana Xalid Nexebend, Mihemed Emn Abidn.

7- El Esawir-ul Mescdye F Masiri-il Xalidye, x Hesen kur Ehmed Besr.

8- El Heqqetunnediyet wel Behcet-ul Xalidye, Mihemed kur Silman Henef.

9- Enner-ul Werd b xbar Mewlana Xalid Nexebend y Kurd, Ebbekir Mihemed Henef Ehsan.

10- El Qewlssewab B Redd Ma Summye B Tehrr-l Xtab, Mihemed Emn Nq

11- Essehmussab L Men Sumiyessalihu Bl Mubtede-l Kazib, Mihemed Emn Siwed.

12- Husl-l ns F ntqal, Seyd Smayl Xerew Amir muftiy afi, am.

13- Riyad-ul Mutaqn F Munaqb Mewlana Xalid Diyaeddn, Ellame Mela Hamid arezor.

14- Mesl-il Wacid we Mesrnnewacid F Tetr Mersiyet Mewlana Xalid, x Dawud kur Silman Kr.

15- Beqyet-ul Wacid, Mihemed Esed, 1924, am.

16- Cem-l Qelad we Mecme ewarid F Qraet Hezzret Mewlana Xalid, Mihemed Esed Sahibzade.

17- El Rehmet-ul Habitte F Zikr sm Zat Wel Rabte, x Huseyn kur Ehmed.

18- Hedaq Werdiye, Mecd Xan Xalid Nexebend.

19- El Enwar-il Qudsiye F MunaqbSadat-il Neqebendiye Mihemed Sexaw, 1925, Misir.

20- Nr-ul Hdaye wel rfanu F Murabte Wel Tewecuh, Xwace, 1894, Qahre.

21- Fuydat-ul Xalidiye, Mihemed Esed Sahiwzade.


Pirtkn w
Mewlana Xalid Kurd, ji hmdariya Rika Nexebend muridtiy zdetir, nivskar helbestvanek menr b j. W gelek pirtk nivsne, gelek helbest ristine brorn di derbareya Rik de ji bo kiryar rvena mird peyrewn xwe belav kirine. Hin pirtkn ku Mewlana nivsne ev in li jr:

1- Telqat Mudewene, li ser Xeyal li ser Ebdulhekm Xeyal, 1889, Astane.

2- Eqd-ul Cewher F Ferq Beyne Kesb-l Matrd, Ebdulhemd Xerpt erh kiriye.

3- erhek bi Faris li ser Ezzehb.

4- erhek li ser meqamat El Herr Kurd. Destxeta Mewlana bi xwe hetye.

5- Haiye li ser kitba Cem-ul Fuad.

6- Nhayey Remel, behsa n, du cild.

7- erha Eqayida Eddd.

8- Peraweyek di badat bo mirdn Henef ku ne ser rika afi.

9- Seyalekt, Haiya Ebdulxefr Lar li ser kitba Cam erha Kafiye (Ber na Hindistan nivsiye).

10- Dwan helebestn bi kurd Faris (Di 1844-an de li Stenbol ap bye).

11- Xalbet-l Ekrad F Teqelubat-l Emssar.

12- Feral-il Fewaid.

13- Cela-ul Ekdar we Seyf-il Btar we Selewat.

14- Rsala Adabn x Mirdan.

15- Rsala Zikrkirina di Tefrqa Nexebend de.

16- sbata Rabte.

17- Mektbat Ereb.

18- Mektbat Faris.


Peyrewn w
Bguman gelek xelfe, salik peyrewn Mewlana Xalid hebne. Eger li ser v babet lkoln bne kirin, ez bawer im d hn zdetir tit derkevin hol. Wek nimne, li gor gotina kurdolog Holland, Martin van Bruinessen; ew sstema slam ya di lay rikan de ku gihaye Endonezyay, ji aliy Kurdan ve ye. Herweha li Efrqa gelek welatn dinyay j her ew tit bne. Hin ji wan xelfe salikn Mewlana yn menr ev in:

1- x Seyd El Sebt Efend Dyarbekr summe Palev 

2- x Ebdullah emzn Nehr, di 1814-an de li Bexdad bye Xelfe.

3- Seyd Tahay Nehr

4- x Ebdulah Erzencan Mekk, li bajar Mekkey rdinit.

5- x Xalid Kurd, li bajar Medney rdinit.

6- Mela Mistefa kur Ellame Celaledn Gulenber.

7- ex Ebdulfettah Akirey, di sala 1869-an de miriye.

8- Seyid Ehmed Serdar Berzenc.

9- Mela Ehmed Kurd Hekar.

10- x Ebdurehman Kurd, li bajar am rdinit.

11- x Mehmd Umer Ss, li Imarey rdinit.

12- x Ebdullah Qerd, li Quds rdinit.

13- x Ebdulqadir Berzenc, li bajar Medney rdinit.

14- x Ehmed Qestemn.

15- x Smayl Enaran. Pit wefata Mewlana, ketiye na w Tekya Nexebend dare kiriye.

16- x Ebdulah Hirew, duyemn serwesiy Mewlana Xalid.

17- x Mihemed Nasih, duyemn wesiy Mewlana Xalid.

18- x Mihemed Salih, peway afiiyan, li Beyt Mekkey rdinit.

19- x Mehmd Efend Geylan.

20- Mele Resl Sablax.

21- Hac Huseyn Efend, li bajar Meletiya rdinit.

22- x Ehmed kur Slman Terablus.

23- x Smayil Berzenc.

24- x Mihemed Hafiz Erqel Zehaw.

25- x Smayl rwan, di 1865-an de mirye.

26- x Ehmed Exrbr, li bajar Izmir rdinit.

27- x Ubeydilah Heyder.

28- x Ebdulxefr El Muahid.

29- x Mihemed Xeczb Imar.

30- x Xalid Cezer, li Diyarbekir rdinit.

31- x Smayl Besr.

32- x Osman Sracedn, di 1866-an de miriye.

34- Mela Ebdulxefr Kerkk.

35- x Mihemed kur Slman, xwediy pirtka El Hedqetun`nediye.

36- x Mehmd Ssahwu.

37- Mele Msa Cebr.

38- Mele Ebbekr Bexdad.

39- Mele Hdayetulah Hewlr.

40- x Tahir Erqan.

41- x Mela Ebbekr Kurd, li am rdinit.

42- Xwey.

43- x Mesd Amd.

44- x Ehmed Hewlr.

45- x Ebdulqadir Deymelan.

46- x Mihemed Aiq.

47- x Mihemed Qeremek, li Diyarbekir rdinit.

48- x Mele Xalid Kurd, mam Mizgefta Sewqe b.

49- x Hesen Qazan.

50- x Ehmed Semn, dersdar Ezemiyey b.

51- x El Balol.

52- Mela Mihemed Qezler.

53- x Hebas Kerkk.

54- x Mihemed Heray, li Uleb rdinit.

55- Xwace Mehmd Rasim Efend.

56- Mele Ebdulah kur Mele Ebdurehman Cel, di 1817-an de li Bexdad bye Xelfe.


Secereya Neqbendiyan
Li gor beyana pirtka Tenwr-ul Qulb, "Silsile"ya Rika Nexebend ku di "Xitme"ya zikran de t xwendin, ji Mewlana Xalid Kurd heta ku dighje Mihemed Pxember navn van exsiyet dibihure:

1- Mewlana x Xalid.

2- x Ebdulah Dehlew.

3- ex emsedn Hebbullah Cancanan Mezher.

4- x Nr Muhemed El Bedwan.

5- x Muhemed Seyfudn.

6- x Muhemed Mesm.

7- x Ehmed-ul Farq-l Serhend.

8- x Muhemed Baq Bllah.

9- x Muhemed Xwacek.

10- x Derw Muhemed El Semerqend.

11- x Nasirudn Ubeydulah.

12- x Yeqb El Cerx.

13- x Mela Elaedn Ettar El Buxar El Xwarzem.

14- x El Seyd Emr Kulal.

15- x Muhemed Baba Semas.

16- x El El Ramten El Mehr bl Ezzan.

17- x Mehmd-il Inclfexnew.

18- x Arif-il Ribuker.

19- x Ebdulxaliq-il Xucduwan.

20- x Eb Yeqb Ysif-il Hemedan.

21- x Eb El.

22- x Eb Hesen El Binu Eb Cefer.

23- x Eb Yezd Teyfr.

24- El mam Cefer-ul Sadiq.

25- Qasim Binu Muhemed Binu Ebbekir El Sidq.

26- Selman Faris

27- Ebbekir

28- Mihemed Pxember (ssxl)

Hmdar yekemn Rika Nexebend, Behaedn Muhemed Buxar di 1318-an de li gund Qesr-ul Arifna (Qesra Hinduwan) li niz Buxaray hatiye din di sisiy Rebulewela 791 (2 Adar, 1389) de j daw li jiyana w hatiye.


Behaedn Nexebend mirovek nefspik, xeberxwe, xerbdost zanayek dagirtiy ji ilm zann b. W pir ji mvanan hes dikir, kes ku diyariyek j re dibir, w j diyariyek l vedigerand. Gava mvanek w dihat, eger ew bi roj bna, p re xwarin dixwar gelek ji heywanan j hes dikir. 


Behaedn Nexebend hj zarkek ssal bye, Xoce Muhemed Baba Semmas ew ji xwe re kiriye ewlad biriye cem xwe. Pitre Semmas Behaedn daye Seyd Amir Kulal, da w di xwendin tewra Tesewuf de bigehne. Behaedn heft salan li cem w maye, 


Dema 18 saln xwe kuta kiriye, di Tesewuf de tam gihaye ji cem w ye, ji xwe re zewiciye dest bi jiyaneke n kiriye. Herweha Behaedn pitre ye ba Ebdulxaliq Xujduwan di Tesewuf de ixuliye. Behaedn xwe di Tesewuf de, ji Amir Kulal zdetir edabtey livak tewra Xujduwan kiriye.

?ewa ku bi dev xwe j gotiye: Ez di Rik de deyndar Ebdulxaliq Xujduwan me. Behaedn ji bo bipxistina xwe di Tesewuf de heft salan li cem Mewlana Arif Dkgiran maye. Pitre ye ba xn Rika YASEW, li cem x Kuam Xell Ata (Di 1347-an de miriye) maye di Tesewuf de danstendin kiriye. 


Pit mirina Xell Ata, Behaedn pir hiziniye ji karbarn dinyay bz kiriye, ji wir ye gund Zivartnay (Buxara) bi temam cwar bye. Bjeya Nexebend ewa bo i bye nasnav Behaedn, ne diyar e. L li gor gotina hinek droknasan; dibe ku ji paldana bingeh a Rika w hatibe girtin. (Lewra ewa ku di kurd de j her wisan e) bjeya "nex" "bend" bi mana kirina nexan e (Niha "qnderz" j t gotin) ji kirina zikr perestiniya di Rik de hatine girtin, herdu bne xeyset Behaedn. Yan j ev xeyset grday bi rabtteya mird peyrewan ve ye ku x xwe tnin ber avan li ser giyana pak Pxember selewat didin ji Qurana proz ayetn xweik dixwnin, hatibe meydan. 


Behaedn Nexebend di Tesewuf de gelek berep ye, titn njen derxistine hol navdeng w li Hindistan belav bye. Herweha ew axn rika xwe ber bi Asyaya Navn, Rojhilata Navn Rojhilat ve j hinartiye. Ji ber w yek gelek x rikn herm li pber rika w cebhe girtine er w kirine. Li ser w yek navbera Amir Kulal Behaedn j xirab bye. L dsa j tkiliyn wan n dostan domandine. car Amir Kulal end rojan ber mirina xwe ya di 1370 y de gotiye mird peyrewn xwe: Pit mirina min, bibin peyrew mirdn Behaedn Nexebend. 


Behsa v hmdar Rika Nexebend her iqas di avkaniyn mj de bi awayek fireh zelal nebye, l di pirtka Ensuttalibn we Uddat-ul Salihna Selahedn Mubarek de ku w ew bi avn xwe dtib, bi dirj behsa jiyana w kiriye. gotiye ku: Her iqas dibjin ku azbata Behaedn digje Cafer Sadiq, l mj v yek sererast nabne. 


Xasma pirtka Hdayet-ul Ewliya` gotiye: Rastiya w azbat bi belgeyn drok nehatiye tesbtkirin ku digje Cafer Sadiq. L behs heye ku digje Uweysiyan. Pit mirina Amir Kulal, mird peyrewn w tev li dora Behaedn Nexebend kom bne. Bi w yek d rika Behaedn bye ya her xurt li piraniya welatn Asyay belav bye. Behaedn Nexebend di dema kamebna rika xwe de du caran ye Hec. Di veger de ye Bexdad, ji wir ye Merwe li wir deme ke dirj maye hj ye Buxaray. Carek Hukumdar Herat digel jina xwe, Behaedn Nexebend vexwendine ziyafet gelek diyariyn bihadar dane w. L Behaedn ji ber zordestiya w li xelk, ne xwarina w xwariye ne j diyariyn w girtine. Li ser w yek navdeng Behaedn Nexebend zdetir belav bye, di nava xelk de menrtir bye xwngermiya her kes j re bye. 


Belam di mj de ne zelal e ku Behaedn Nexebend keng dest bi rika xwe ya serbixwe kiriye. L Rika w li gelek welatn Asyay tneke mezin kirib piraniya kesn kirine Sunn. Xasma li Xurasaniyan tneke mezin kiriye piraniya wan ji tiy vegerandine Sunntiy. Behaedn Nexebend rojek ber wefata xwe, ferman daye mird peyrewan ku pit mirina w li dora xelfey w Muhemed Parsay bicivin w ji xwe re x bipejirnin. 


Rika Nexebend bi alkariya x Ebdullah lah Smaw (Di 1490/91 de miriye) hatiye Kurdistan ji wir j derbas Anatoliyay bye. Ew Rik pit mirina Smaw, li Hindistan bi destn Baq Bllah Kabl (Di 1605-an de miriye) hatiye meandin, l nav w bi Mcedddye guhartiye ji ber zdetir berfireh kiriye. Ji wir axn xwe bera raq, Hcaz Sriyey dane. L gava Mewlana Xalid Kurd bye hmdar duyemn li am merkez vekiriye, nav "Mucedddye" ji ser Rik hildaye, dsa nav w y kevn "Nexebend" l daniye.
Yorum Yaz
  • UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret ieren cmleler veya imalar, inanlara saldr, iddete tevik ve tamam byk harfle yazlan yorumlar onaylanmamaktadr.
Kategorinin Dier Haberleri